ၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃး

ၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃး

ၵႂၢမ်းၼမ်း

ၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶႆမၼ်းၼႂ်းလိူတ်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၶႆ (lipid) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇဢင်ႇၵႃႇတူဝ်ၶိင်းၵူၼ်း တေတူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈပုင်ႇမၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈမီးထၢတ်ႈၶႆယဝ်ႉ။ ထၢတ်ႈၶႆၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ ဢွၵ်ႇမႃးတီႈတပ်းၵူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းတၢင်းၵိၼ်တၢင်းငၢၼ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင်ၵေႃႈ မီးပႃးထၢတ်ႈၶႆယူႇယဝ်ႉ။

သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၼႂ်းလိူတ်ႈၵူၼ်းႁဝ်း မီးထၢတ်ႈၶႆၼမ်ပူၼ်ႉတီႈၸိုင် ၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးၼမ်ပူၼ်ႉတီႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီးလၵ်ႈၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်သင်သေတႃႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးတၢင်းပဵၼ်တၢင်ႇမဵဝ်းလႆႈယဝ်ႉ။

လွင်ႈၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃး

cholestrolၼင်ႇႁိုဝ်ၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃး တေထိုင်ၵႂႃႇလႆႈၼႂ်းလိူတ်ႈၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈပရူဝ်ႇထဵၼ်း ပဵၼ်ၽူႈတေႃႉသူင်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢၼ်ၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးလႄႈ ပရူဝ်ႇထဵၼ်းမႃးလေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးထၢတ်ႈၶႆမၼ်းပရူဝ်ႇထဵၼ်းမဵဝ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ lipoproteins ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထၢတ်ႈၶႆမၼ်းၼႆႉ မီးသွင်မဵဝ်းယဝ်ႉ။ မဵဝ်းၼိုင်ႈႁွင်ႉဝႃႈ LDL (ၶႆမၼ်းႁၢႆႉ)၊ မဵဝ်းၼိုင်ႈသမ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ HDL (ၶႆမၼ်းလီ) ၼႆယဝ်ႉ။

Low-density lipoprotein (LDL) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶႆမၼ်းဢၼ်တေႃႉ ၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးတီႈတပ်းသေ သူင်ႇပၼ်ၸွမ်းသဵၼ်ႈၽိတ်ႇၼိူဝ်ႉၽိတ်ႇဢဵၼ် ဢၼ်လူဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၶႆမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးၼမ်ပူၼ်ႉ လိူဝ်သေဢၼ်လူဝ်ႇၸႂ်ႉၵႂႃႇၸိုင် ၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးၸိူဝ်းၼႆႉ တေၵႂႃႇၶေႃႇၸပ်းဝႆႉၸွမ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈလႅင်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးလႆႈတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈလႅင်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆလႄႈ LDL ၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈဝႃႈ ၶႆမၼ်းႁၢႆႉယဝ်ႉ။

High-density lipoprotein (HDL) ၼႆႉ ပဵၼ်ၶႆမၼ်းဢၼ်တေႃႉၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃး ဢၼ်မီးၸွမ်းၽိတ်ႇၼိူဝ်ႉၽိတ်ႇဢဵၼ် ပွၵ်ႈၵႂႃႇၸူးတပ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ တပ်းၸင်ႇၶိုၼ်း ဢဝ်ၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးၸိူဝ်ႉၼႆႉ ယၢႆႈလႅဝ်ပႅတ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းပဵၼ်ၶွင်ဝူၺ်ႇသေ သူင်ႇဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈတူဝ်ၵူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆလႄႈ HDL ၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈဝႃႈ ၶႆမၼ်းလီ ၼႆယဝ်ႉ။ ၶႆမၼ်းလီၼႆႉ ယိုင်ႈမီးၼမ်ယိုင်ႈလီယဝ်ႉ။

ၼႂ်းလိူတ်ႈႁဝ်း မီးၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃး (ၸဵမ် LDL တင်း HDL) ၼမ်ၵႃႈႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ၵူတ်ႇထႆးလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈဝႃႈ ၼႂ်းလိူတ်ႈၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ တေလႆႈမီးၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးၼမ်ၵႃႈႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈတူဝ်ၶိင်းၽႂ်မၼ်း လႄႈ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈဝႃႈ ၸွင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈလႅင်ႁိုဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈသင် ထုၵ်ႇလီႁႂ်ႈၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးယွမ်းလူင်း?

ပေႃးတူၺ်းသၢၵ်ႇသေႇၼႂ်းၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉပၢႆးယူႇလီၸိုင် လွင်ႈၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးၼမ်ပူၼ်ႉတီႈၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးလႆႈ

  • တၢင်းပဵၼ်လွတ်ႇလိူတ်ႈလႅင်ၵႅပ်ႈ (atherosclerosis)
  • တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်
  • တၢင်းပဵၼ်လွတ်ႇလိူတ်ႈဢွၵ်းဢေႃတၼ် 
  • တၢင်းပဵၼ်လွတ်ႇလိူတ်ႈဢွၵ်းဢေႃတၼ်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း (TIA) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၸိုင် ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးဢၼ်ၼမ်ပူၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸပ်းၵႂႃႇၶေႃႇဝႆႉ ၸွမ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈလႅင်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလိူတ်ႈဢၼ်တေလႆဝဵၼ်းၵႂႃႇၸူးမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်၊ ဢွၵ်းဢေႃလႄႈ ဢင်ႇၵႃႇတူဝ်ၶိင်းတၢင်ႇတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆဝဵၼ်းလႆႈလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼႆႉ ယင်းၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် သဵၼ်ႈလိူတ်ႈတၼ် ၸွမ်းဢင်ႇၵႃႇတူဝ်ၶိင်းတၢင်ႇတီႈလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈဢၼ်ၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးၼႂ်းလွတ်ႇလိူတ်ႈၼမ်ပူၼ်ႉတီႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလိူတ်ႈ ဢၼ်တေလႆဝဵၼ်းၵႂႃႇၸူးမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇလႆႈလီၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးလႆႈ တၢင်းပဵၼ်မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁိူဝ်ႉလႄႈသင်၊ မိူဝ်ႈဢၼ်ၸႂ်သုၵ်ႉသၢၵ်ႉလႄႈသင် တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၼႃႈဢူၵ်း လႄႈၶႅၼ် ၸဵပ်းၵႅၼ်းယဝ်ႉ။

ဢီႈသင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးသုင်ပူၼ်ႉ?

ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးသုင်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးတၢင်းတႂ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ -

  • တၢင်းၵိၼ် - တၢင်းၵိၼ်မၢင်ၸိူဝ်ႉမၢင်လွင်ႈၼႆႉ ပႃးဝႆႉၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်မီးၶႆမၼ်းဢိမ်ႇတူဝ် (saturated fat = ပြည့်ဝဆီ) ၼမ်ပူၼ်ႉတီႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
  • လႅၼ်းယႃႈ - ထၢတ်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ acrolein ဢၼ်ပႃးၼႂ်းၵႂၼ်းလႅၼ်းယႃႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၵႂႃႇႁႄႉႁၢမ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ် ၶွင် HDL ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ HDL ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈၸိုင် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈသဵၼ်ႈလိူတ်ႈလႅင်ၵႅမ်ႈလူင်းယဝ်ႉ။
  • မီးတၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် တၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈသုင် (hypertension)
  • ၼႂ်းပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယၢမ်ႈမီးပိုၼ်းတၢင်းပဵၼ်လွတ်ႇလိူတ်ႈဢွၵ်းဢေႃတၼ် ဢမ်ႇၼၼ် တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

လိူဝ်သေၼႆႉ ယင်းမီးဢၼ်ဝႃႈ ၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃး ဢၼ်ၸပ်းမႃးၸွမ်းၸိူဝ်ႉၸွမ်းၶိူဝ်း (FH) ၼႆလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ သင်ပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ၸိုင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇတွၼ်ႈတႃႇပၢႆးယူႇလီသေတႃႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇသုင်ၶိုၼ်ႈလႆႈယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈလႂ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇထုၵ်ႇလီၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်းၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃး?

  • သင်ၸိူဝ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးတၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ် ဢမ်ႇၼၼ်တၢင်းပဵၼ်လွတ်ႇလိူတ်ႈဢွၵ်းဢေႃတၼ် 
  • သင်ၸိူဝ်ႉမီးပိုၼ်းၵူၼ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ် လႄႈတၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း
  • သင်ၸိူဝ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇပီးပူၼ်ႉ
  • သင်ၸိူဝ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးတၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈသုင်၊ ယဵဝ်ႈဝၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉၸိုင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇထုၵ်ႇလီၵူတ်ႇထတ်းၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးယူႇယဝ်ႉ။

တေႁဵတ်းႁိုဝ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးယွမ်းလူင်း?

တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃးယွမ်းလူင်းၼႆႉ ယၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတႄႉ လူဝ်ႇလႆႈၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶႆမၼ်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵိၼ်ပၼ်မၢၵ်ႇမႆႉလႄႈ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼမ်ၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လၢႆးယူႇလၢႆးသဝ်းမၢင်မဵဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ

  • လဵၼ်ႈပၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းပုင်ႇမၢၼ်ႇ
  • တိုတ်းပႅတ်ႈလွင်ႈလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၶေႃႇလႅတ်ႉသ်ထရေႃႈယွမ်းလူင်းယူႇယဝ်ႉ။

တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်မီးၶႆမၼ်းႁၢႆႉ (LDL) ၼမ်

- ၼိူဝ်ႉယဵတ်ႈသႆႈ (သႆႈၵွၵ်ႇ)
- ၼိူဝ်ႉမူသၢမ်ၸၼ်ႉ
- ၼင်သတ်း (မိူၼ်ၼင်ႇ ၼင်ႇမူ၊ ၼင်ၵႆႇၸိူဝ်းၼႆႉ)
- ထေႃးပၢတ်ႈ
- ၼမ်ႉမၼ်းမူ
- ၼိူၺ်းၶႅင်
- ၶဝ်ႈမုၼ်းၶဵၵ်ႉ လႄႈ ၶဝ်ႈမုၼ်းပီႇသၵိတ်ႉႁႅင်ႈ
- တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ပႃးၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇဢုၼ် လႄႈ ၼမ်ႉမၼ်းထၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်မီးၶႆမၼ်းလီ (HDL) ၼမ်

- ၼမ်ႉမၼ်းပႃ
- မၢၵ်ႇထေႃးပၢတ်ႈ
- ထူဝ်ႇလႄႈမဵတ်ႉမၢၵ်ႇ (မိူၼ်ၼင်ႇမဵတ်ႉမၢၵ်ႇဢိတ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ)
- မဵတ်ႉမွၵ်ႇဝၼ်းၸိူၼ်း
- ၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵွၵ်ႇ (olive oil) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ပီႈၸၢႆးလူင်
2015/April/30